Talaş nem oranı pelet maliyetini nasıl ikiye katlar
5,5 liraya aldığın ıslak talaş, kuru pelet olarak elinde 9 ile 13 lira arasına mal olur; aradaki fark tamamen nem. Pelet işinde en büyük kalem budur ve satıcıların hesabında hiç geçmez.
Talaş kantarda ıslak ağırlığıyla tartılır ve ıslak kilosuna para ödersin. Pelet ise %10 nemle satılır. Arada buharlaşan su hem ödediğin paradır hem de buharlaştırmak için yaktığın yakıt. Formül basit:
1 kg ıslak talaştan çıkan pelet = (1 − talaş nemi) ÷ (1 − pelet nemi) × (1 − fire)
Benim bölgemde ölçtüğüm nemlerle sonuç şöyle (5,5 TL/kg talaş, %10 pelet nemi, %8 fire):
| Talaş nemi | 1 kg talaştan pelet | 1 kg pelet için talaş | Talaş maliyeti | Kurutma yakıtı | Toplam |
|---|---|---|---|---|---|
| %40 (yaz) | 0,61 kg | 1,63 kg | 8,97 TL | 0,91 TL | 9,9 TL/kg |
| %50 (geçiş) | 0,51 kg | 1,96 kg | 10,76 TL | 1,45 TL | 12,2 TL/kg |
| %60 (kış) | 0,41 kg | 2,45 kg | 13,45 TL | 2,26 TL | 15,7 TL/kg |
Kurutma yakıtı satırı, 1 kg su buharlaştırmak için yaklaşık 0,3 kg talaş veya pelet yakıldığı varsayımıyla; kurutma sobası tüketimini ölçebiliyorsan kendi rakamını gir. Satıcıların "20 ton talaştan 17–18 ton pelet çıkar" demesi %25–30 nemli talaş içindir. Talaşın bol olduğu İnegöl, Torbalı ve Biga için fiyatlara ulaştım; 5,5 TL/kg o fiyatların özeti ve hesaplar tutsaydı işletme bu üçünden birinde kurulacaktı. Keresteciden depo malı kuru talaş alabiliyorsan daha iyi bir rakam tutar; piyasadan toplanan talaş yağmur altında, çamurlu, bazen bilerek sulanmış gelir. "Su sıkıyorlar" lafı makineciden değil, bu işi yıllarca yapmış üreticiden geldi.
Bundan çıkan üç karar:
- Talaşı ıslak kiloyla değil, nem şartıyla al. Sözleşmeye üst sınır yaz (%30–35), kantarda nem ölçer kullan, sınırı aşan yükü iade et veya kesinti uygula. Nem ölçer birkaç bin liradır; ilk kamyonda kendini öder.
- Kış üretimi en pahalı üretimdir. Satış sezonu da kış olduğu için yazın üretip stoklamak zorundasın; bu da depoyu (bkz. 5. yazı) zorunlu kılar.
- Çam şart. Başka ağaçtan pelet olur ama perakende ve ihracat alıcısı çam ister; çam reçineli olduğu için kalıp yapışması da olur, ilk denemelerde nemi %12–15 bandında tutmak gerekir. Çok kuru talaş pelet tutmaz, çok ıslak talaş kalıbı tıkar.
Bir de güvenlik: ince odun tozu havada asılıyken patlayıcıdır, kurutma hattında alev kırıcı (flame arrestor) şarttır ve pres çıkışında 70–90 °C çıkan peleti soğutmadan yığarsan depoda kendi kendine ısınma başlar. Toz emiş sistemi ve düzenli süpürme lüks değil, sigorta şartı.
Talaş fiyatı, nem, kapasite ve alım sezonunu gir; kilogram başına gerçek maliyet, yıllık kâr/zarar ve gereken depo alanı çıksın.
Hesaplayıcıyı aç